Tagarchief: taal

De zevende functie van taal Laurent Binet

Heeft uw bibliotheek dit boek?

Heeft uw bibliotheek dit boek?

Stel je zou mensen via een taalformule kunnen overtuigen van alles wat je wilt. Politici zouden er likkebaardend naar op zoek gaan.

Zo gaat het in dit verhaal. Roland Barthes, een taalwetenschapper, krijgt na zijn bezoek aan François Mitterand een auto-ongeluk, zodat hij in het ziekenhuis belandt. Daar wordt hij opnieuw bedreigd en aangevallen en hij overlijdt. Dan krijgt commissaris Bayard de opdracht het ongeluk te onderzoeken. Het lijkt een routineonderzoek, maar hij ondervindt in de kringen van wetenschappers zoveel weerstand dat hij besluit om een medestander te zoeken.

Dat is Simon Herzog, een promovendus van de universiteit van Vincennes, en via hem krijgen we toegang tot het wereldwijde wetenschappelijke milieu van begin jaren jaren tachtig. Het verhaal speelt achtereenvolgens in Parijs, Bologna, Ithaka (een plaatsje in de Verenigde Staten), Venetië, Parijs en de epiloog vindt plaats in Napels. Het  draait dus allemaal om het document van die overtuigingsformule. Er zijn verschillende kapers op de kust, een Bulgaarse variant, de Russen, maar ook de beide presidentskandidaten: Giscard en Mitterand. Bovendien zijn er ook verschillende kopieën: een papieren, een uit het hoofd geleerde, en een cassettebandje.

Wezenlijk onderdeel van het verhaal is De Logos-club, een wereldwijde debat-club, opgedeeld in niveaus, waarbij de verliezer van het debat betaalt met het laten afhakken van een vingerkootje, maar dat het ook meer kan kosten, blijkt aan het eind van het boek. Het verhaal eindigt in het televisiedebat tussen Giscard en Mitterand en daar blijkt dat de overtuigingsformule kennelijk toch  werkt.

Ik heb genoten van het verhaal, maar de intellectuele debatten tussen de wetenschappers gaan me, net als commissaris Bayard, volledig boven de pet en dat is wat mij betreft doorbijten en daarmee ontgaat me waarschijnlijk ook de fijnzinnige humor, waarover op de achterflap wordt gesproken. Echt bestaande figuren als Althusser, Todorov, Foucault en Eco bestrijden elkaars opvattingen op groteske wijze. Het wordt iets begrijpelijker als de tennissers Björn Borg en Ivan Lendl tegenover elkaar gezet worden. Als je dit verhaal leest heb je het gevoel dat je behoorlijk wat gemist hebt begin jaren tachtig.

Recensies zijn wisselend. Boekverkopers op Hebban zijn laaiend enthousiast. Coen Peppelenbos in Tzum is ronduit negatief. Chris Buur, chef van V en Sir Edmund (bij de Volkskrant), is razend enthousiast over het nieuwe boek van Laurent Binet en legt in bijna 3 minuten in flitsende beelden uit waarom.

De zevende functie van taal wordt op 1 februari 2017 besproken in de lezingenserie Spraakmakende Boeken.

Advertenties

1 reactie

Opgeslagen onder Detective, Humoristische roman, Politieke roman

Als niet dan zou – Ali Smith

alismithTijdens een etentje bij Genevieve en Eric Lee, in upperclass Greenwich, neemt genodigde Mark een onbekende gast mee. Deze man, Miles Garth, staat halverwege het diner op, loopt naar de bovenverdieping en sluit zichzelf op in de logeerkamer. Hij weigert naar buiten te komen en praat met niemand.  Hij blijft daar maanden zitten.

Wie is Miles Garth?

Het weinige dat we over hem te weten komen wordt ons verteld door vier mensen die hem op enig moment in hun leven ontmoet hebben: Anna, die hem heeft meegemaakt op een reis door Europa die ze als 17-jarigen maakten, Mark die hem in de schouwburg ontmoette tijdens een opvoering van The Winter’s Tale van Shakespeare, May Young, die hem kent via haar jong gestorven dochter Jennifer, en Brooke Bayoude een slim, uitzonderlijk welbespraakt meisje van negen dat met haar ouders ook bij het etentje aanwezig was.

Wat we te weten komen is dat Miles een aimabele, attente, zachtmoedige,vriendelijke en behulpzame man is, maar niemand kent hem echt goed. Als lezer mag je je zelf een beeld vormen van deze man en zijn redenen om zich af te sluiten van de wereld.

In dit briljante boek speelt taal een belangrijke rol, evenals tijd. Niet geheel toevallig speelt dit boek in Greenwich, waar de nulmeridiaan loopt, referentie voor tijdmeting en geografische meting (lengte- en breedtegraden). Geschiedenis en persoonlijke herinneringen komen door het hele boek heen voor. Verhalen zijn een belangrijk middel om herinneringen vast te houden, evenals rijm (in poëzie).

Ik heb genoten van Als niet dan zou en van het originele, speelse en sprankelende taalgebruik. De vertalers zullen hier een ongelooflijke klus aan gehad hebben, petje af! De opzet van het boek en het genoemde taalgebruik zal overigens niet iedereen aanspreken en lezers die houden van een verhaal met een kop en een staart kunnen misschien beter een ander boek kiezen. Maar voor wie daar wél van houdt: lezen dit boek!

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman, Overige

Sprakeloos – Tom Lanoye

sprakeloosDoor een herseninfarct raakt de praatgrage bejaarde moeder van de schrijver haar spraakvermogen kwijt. Aanvankelijk bezigt ze nog een onsamenhangend en onbegrijpelijk taaltje, maar na een aantal kleinere attaques verdwijnt ook dat en kan zij haar woede hierover alleen op fysieke manier uiten. Langzaam zakt zij weg in stilzwijgen en apathie.

Na haar dood vat haar zoon het plan op om een boek over zijn markante en temperamentvolle moeder te schrijven, maar om een of andere reden schuift hij dat steeds voor zich uit, hoewel zijn nog levende vader enthousiast over het idee is. Pas als ook zijn vader gestorven is, is de weg vrij voor dit (weergaloze) boek dat de titel Sprakeloos krijgt en dat als volgt begint:

‘En dit is het relaas van een beroerte, vernietigend als een inwendige blikseminslag, en van de tergende aftakeling die zich twee jaar lang voltrok aan een vijfvoudig moederdier en amateuractrice eersteklas.’

In zijn boek beschrijft Lanoye het huwelijksleven van zijn moeder Josée Verbeke en zijn vader Roger Lanoye. Ze hebben een slagerij in Sint-Niklaas waar de jeugd van de schrijver zich afspeelt. Josée is een verwoed amateur-toneelspeelster. Dat acteertalent zet ze ook in in haar dagelijks leven als iets niet naar haar zin gaat, of als ze iets gedaan moet hebben van haar familie. Acteren wordt dan vaak manipuleren. Lanoye beschrijft op humoristische en liefdevolle wijze tal van dit soort scenes. Josée Verbeke was iemand om rekening mee te houden. Ze stond haar mannetje, bijvoorbeeld toen er onverwacht in enkele uren tijd een koud buffet moest worden gemaakt. De hele familie werd door haar ingeschakeld en ze fikste het!

Het verdriet om haar jonggestorven zoon haalde haar echter totaal uit haar evenwicht. Toch had ze ook de kracht om dat uiteindelijk te boven te komen als kostte dat erg veel moeite en had het gezin en vooral haar man hier erg onder te lijden.

Bijna adembenemend is de scene waarin de schrijver zijn ouders eindelijk vertelt dat hij homoseksueel is. Josée reageert schijnbaar laconiek, maar haar echte reactie komt pas later. Lanoye weet hier de spanning prachtig op te bouwen.

Aan het begin van het boek waarschuwt Lanoye het type lezer dat van een verhaal met kop en staart houdt. Die lezer kan het boek beter wegleggen en iets anders kopen of lenen. Maar die mist dan het verhaal van zijn moeder.

Ik heb het gelukkig wel gelezen en ik zeg: mis het niet!!

 

 

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Biografie, Literaire roman

Onbewaakt ogenblik – Bernlef

16394594-Onbewaakt-ogenblikDeze laatste roman van Bernlef verscheen in december 2012, net na zijn dood.

Het boek gaat over schrijver Henk Materman (74), die een grote gelijkenis met Bernlef vertoont, en die van zijn uitgever het verzoek krijgt om een autobiografie te schrijven. Memoires, dus. Het idee staat Materman niet aan, zijn geheugen is als een zeef en bovendien: wie zit er op te wachten? Maar hij laat zich min of meer overhalen en begint zijn jeugdjaren in Amsterdam en Haarlem op papier te zetten.

Hij  ontdekt daarbij dat hij eigenlijk meer herinneringen heeft aan zijn grootouders dan aan zijn ouders. Vooral zijn grootvader heeft invloed gehad op de ontwikkeling van de jongen. Zo neemt hij Henk mee naar de Sint Bavo, waar hij voor het eerst orgelmuziek van Bach hoort. Het is een overweldigende ervaring, waarbij in die grote kerk licht en ruimte, geluid en stilte even losgemaakt zijn uit de omringende wereld.

Als Materman vastloopt in het schrijven huurt hij een hotelkamer in Bergen aan Zee, waar hij vaak langs de stormachtige kust loopt.  In Bergen ontmoet hij Jacob Doorman, een componist die door een beroerte geen noten meer kan lezen. Hij herinnert zich het gebruik van dingen, maar de namen, de woorden ervoor, weet hij niet meer. Hij adviseert Materman om herinneringen die zich schuil houden, maar te laten rusten. Zo gauw je ze ophaalt, gaan ze net als vissen op het droge dood. Materman neemt dat advies ter harte en laat zijn uitgever weten dat de memoires er nooit zullen komen, omdat herinneringen zich niet laten dwingen. Alleen in onbewaakte ogenblikken kan soms een gebeurtenis uit het verleden zich aan je openbaren.

Als lezer kun je je niet altijd aan de indruk onttrekken dat Bernlef met Onbewaakt ogenblik een autobiografische roman heeft geschreven. Materman vertoont wel heel veel overeenkomsten met Bernlef. Maar daar moeten we ons niet op blind staren. Niet voor niets heeft de schrijver het boek als motto meegegeven: A little autobiography and a lot of imagination are best. (Raymond Carver).

Hoe het ook zij, het is een prachtig boek over de werking van het geheugen, de rol van taal daarbij, de (on)betrouwbaarheid van herinneringen. Er zijn veel verwijzingen naar muziek, poëzie, kunst en wetenschap en hier en daar ook naar het eigen werk van Bernlef. Een boek dat het waard is om te (her)lezen en een waardig afscheid van een sympathiek schrijver.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman