Tagarchief: herinneringen

Als niet dan zou – Ali Smith

alismithTijdens een etentje bij Genevieve en Eric Lee, in upperclass Greenwich, neemt genodigde Mark een onbekende gast mee. Deze man, Miles Garth, staat halverwege het diner op, loopt naar de bovenverdieping en sluit zichzelf op in de logeerkamer. Hij weigert naar buiten te komen en praat met niemand.  Hij blijft daar maanden zitten.

Wie is Miles Garth?

Het weinige dat we over hem te weten komen wordt ons verteld door vier mensen die hem op enig moment in hun leven ontmoet hebben: Anna, die hem heeft meegemaakt op een reis door Europa die ze als 17-jarigen maakten, Mark die hem in de schouwburg ontmoette tijdens een opvoering van The Winter’s Tale van Shakespeare, May Young, die hem kent via haar jong gestorven dochter Jennifer, en Brooke Bayoude een slim, uitzonderlijk welbespraakt meisje van negen dat met haar ouders ook bij het etentje aanwezig was.

Wat we te weten komen is dat Miles een aimabele, attente, zachtmoedige,vriendelijke en behulpzame man is, maar niemand kent hem echt goed. Als lezer mag je je zelf een beeld vormen van deze man en zijn redenen om zich af te sluiten van de wereld.

In dit briljante boek speelt taal een belangrijke rol, evenals tijd. Niet geheel toevallig speelt dit boek in Greenwich, waar de nulmeridiaan loopt, referentie voor tijdmeting en geografische meting (lengte- en breedtegraden). Geschiedenis en persoonlijke herinneringen komen door het hele boek heen voor. Verhalen zijn een belangrijk middel om herinneringen vast te houden, evenals rijm (in poëzie).

Ik heb genoten van Als niet dan zou en van het originele, speelse en sprankelende taalgebruik. De vertalers zullen hier een ongelooflijke klus aan gehad hebben, petje af! De opzet van het boek en het genoemde taalgebruik zal overigens niet iedereen aanspreken en lezers die houden van een verhaal met een kop en een staart kunnen misschien beter een ander boek kiezen. Maar voor wie daar wél van houdt: lezen dit boek!

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman, Overige

Onbewaakt ogenblik – Bernlef

16394594-Onbewaakt-ogenblikDeze laatste roman van Bernlef verscheen in december 2012, net na zijn dood.

Het boek gaat over schrijver Henk Materman (74), die een grote gelijkenis met Bernlef vertoont, en die van zijn uitgever het verzoek krijgt om een autobiografie te schrijven. Memoires, dus. Het idee staat Materman niet aan, zijn geheugen is als een zeef en bovendien: wie zit er op te wachten? Maar hij laat zich min of meer overhalen en begint zijn jeugdjaren in Amsterdam en Haarlem op papier te zetten.

Hij  ontdekt daarbij dat hij eigenlijk meer herinneringen heeft aan zijn grootouders dan aan zijn ouders. Vooral zijn grootvader heeft invloed gehad op de ontwikkeling van de jongen. Zo neemt hij Henk mee naar de Sint Bavo, waar hij voor het eerst orgelmuziek van Bach hoort. Het is een overweldigende ervaring, waarbij in die grote kerk licht en ruimte, geluid en stilte even losgemaakt zijn uit de omringende wereld.

Als Materman vastloopt in het schrijven huurt hij een hotelkamer in Bergen aan Zee, waar hij vaak langs de stormachtige kust loopt.  In Bergen ontmoet hij Jacob Doorman, een componist die door een beroerte geen noten meer kan lezen. Hij herinnert zich het gebruik van dingen, maar de namen, de woorden ervoor, weet hij niet meer. Hij adviseert Materman om herinneringen die zich schuil houden, maar te laten rusten. Zo gauw je ze ophaalt, gaan ze net als vissen op het droge dood. Materman neemt dat advies ter harte en laat zijn uitgever weten dat de memoires er nooit zullen komen, omdat herinneringen zich niet laten dwingen. Alleen in onbewaakte ogenblikken kan soms een gebeurtenis uit het verleden zich aan je openbaren.

Als lezer kun je je niet altijd aan de indruk onttrekken dat Bernlef met Onbewaakt ogenblik een autobiografische roman heeft geschreven. Materman vertoont wel heel veel overeenkomsten met Bernlef. Maar daar moeten we ons niet op blind staren. Niet voor niets heeft de schrijver het boek als motto meegegeven: A little autobiography and a lot of imagination are best. (Raymond Carver).

Hoe het ook zij, het is een prachtig boek over de werking van het geheugen, de rol van taal daarbij, de (on)betrouwbaarheid van herinneringen. Er zijn veel verwijzingen naar muziek, poëzie, kunst en wetenschap en hier en daar ook naar het eigen werk van Bernlef. Een boek dat het waard is om te (her)lezen en een waardig afscheid van een sympathiek schrijver.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman

Grip – Stephan Enter

Vincent en Paul treffen elkaar op het station in Brussel. Zij stappen in de Eurostar om naar Wales te reizen waar zij hun vroegere alpinistenvrienden Martin en Lotte, inmiddels getrouwd, voor het eerst in lange tijd weer zullen ontmoeten.

Twintig jaar geleden brachten ze met zijn vieren een vakantie door op de Lofoten om daar de bergen te beklimmen. Tijdens deze vakantie gebeurde er een bijna-ongeluk. Lotte, die een strook sneeuw lopend wilde oversteken, hoewel ze wist dat zo’n sneeuwveld zeer verraderlijk kan zijn, zakte helemaal weg in een bergspleet. Gelukkig wist Paul haar, met gevaar voor eigen leven, hieruit te bevrijden, maar de herinnering zit hem niet lekker. Het was of er iets niet klopte. Ook de charismatische Vincent, de leider van de groep, heeft zo zijn eigen herinneringen aan deze vakantie. Hij wist dat Lotte verliefd op hem was en iets van hem verwachtte, maar hij is daar, tot haar woede en teleurstelling, nooit op in gegaan. Uiteindelijk blijft dat toch aan hem knagen.

Voor Martin lag de zaak iets anders. Van eenvoudige komaf, voelde hij zich niet altijd thuis bij de rijkeluisstudenten Paul en Vincent, al bleek hij als organisator talenten te hebben die door hen wel gewaardeerd werden. Toen na het bijna-ongeluk van Lotte bleek dat haar arm gebroken was, vergezelde hij haar naar huis. Dit zou zijn leven voorgoed veranderen.

In dit boek zijn de hoofdpersonen (ook letterlijk) onderweg naar elkaar en naar het verleden, waarop ze proberen grip te krijgen. Aangekomen in Wales worden ze afgehaald door Martin en zijn dochtertje Fiona. Voor ze naar zijn huis gaan, waar ze Lotte zullen ontmoeten stelt Martin nog een mooie wandeling voor.  Daar, aan de kust van Zuid-Wales in een ogenschijnlijk rustige baai, komt de roman tot een dramatisch einde.

De manier waarop dit boek gecomponeerd is, sprak me heel erg aan. Als lezer ben je voortdurend op reis: met Vincent en Paul in de trein naar Wales, met Martin en Fiona in de bus van zijn woonhuis naar het station in Swansea, met alle bovengenoemde personen op hun wandeling langs de kust van Zuid-Wales. Waar brengt het hun? Het boek gaat onder meer over herinneringen en hoe die soms door de tijd kunnen worden vertekend, een boeiend thema.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman

De geheime schrift – Sebastian Barry

Van Sebastian Barry had ik nog nooit gehoord tot iemand mij adviseerde om De geheime schrift te lezen. Een uitstekend advies, want wat een prachtig boek is dat! Ik heb het inmiddels twee keer gelezen en vond het de tweede keer nog mooier dan de eerste keer.

Sebastian Barry is een Ier en Ieren zijn van oudsher echte verhalenvertellers, daar is dit boek een sprekend voorbeeld van.

Roseanne McNulty is 100 jaar en woont al sinds 60 jaar in een psychiatrische kliniek in de buurt van Sligo, in het noorden van Ierland. De kliniek is bouwvallig door slecht onderhoud en zal worden afgebroken. Dokter Grene moet beoordelen of Roseanne naar de nieuwbouw kan verhuizen of dat ze terug in de maatschappij moet worden geplaatst. Roseanne is echter zwijgzaam en laat bijna niets los over haar verleden, zodat alle informatie over de reden voor haar opname in een psychiatrische inrichting uit archieven en dossiers moet komen.

Wat Grene niet weet is dat Roseanne in het geheim haar leven te boek stelt in een schrift dat ze bewaart onder een losse vloerplank. Haar herinneringen lopen niet parallel aan de officiële dossiers. Het lijkt erop dat Roseanne ooit is opgenomen omdat ze door de gemeenschap en haar vroegere schoonfamilie verstoten is, hoewel de dossiers, onder andere opgesteld door de plaatselijke RK priester,  reppen van krankzinnigheid, nymphomanie en zelfs kindermoord.

Wie moet je geloven? Dokter Grene kan uiteindelijk veel van Roseanne’s verleden reconstrueren en het boek kent een verrassend slot.

De geschiedenis van Ierland speelt een grote rol in het boek. Tijdens haar jonge jaren heeft Roseanne opstanden en burgeroorlog meegemaakt, waardoor hele gemeenschappen en families verscheurd werden. Het verhaal krijgt hier en daar mythische trekjes, het gaat over de verhouding tussen vader en dochter, tussen katholieken en protestanten, over herinneringen en geschiedschrijving en over de (on)betrouwbaarheid daarvan.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman