Maandelijks archief: september 2014

Onvoltooide liefdesbrieven – Michaïl Sjisjkin

sjisjkinSasjenka en Volodjenka zijn verliefd, maar omdat Volodjenka met het Russische leger afgereisd is naar de oorlog in China schrijven ze elkaar brieven. In de eerste brieven halen ze herinneringen op aan hun prachtige tijd samen. Deze eerste brieven zijn adembenemend, omdat ze het geluk heel overtuigend beschrijven.

Langzamerhand ontstaat er echter een andere toon. Terwijl het leven voor Sasjenka in Sint Petersburg doorgaat heeft haar geliefde het niet gemakkelijk in de oorlog. In het boek is dat de Bokseropstand in China (rond 1900), maar eigenlijk doet dat er niet zo toe. Het verhaal zou zich in elke tijd en in elke oorlog kunnen afspelen. Dat blijkt ook wel uit toespelingen op veel latere gebeurtenissen die Sjisjkin Volodjenka in zijn brieven laat vermelden.

Naarmate de tijd vordert merk je als lezer dat er iets vreemds aan de hand is met de brieven. Ze zijn gericht aan de geliefde, maar er wordt door de schrijvers niet gereageerd op de inhoud van voorgaande brieven. Het is alsof het eigenlijk dagboekfragmenten zijn en ze de brieven vooral voor zichzelf schrijven. Volodjenka schrijft ook ergens: Waarom schrijft men? Zolang we schrijven betekent dat dat we nog in leven zijn.

Als lezer vraag je je op een gegeven moment wel af of dat klopt, want al vrij snel kom je erachter dat Sasjenka het bericht krijgt dat Volodjenka gesneuveld is. Toch blijven ze elkaar brieven schrijven, alleen lopen ze niet meer synchroon in de tijd. Sasjenka beschrijft haar verdere leven, dat niet erg gelukkig verloopt. Volodjenka beschrijft de verschrikkingen van het front, hij is degene die namens het leger familieleden op de hoogte moet stellen van het overlijden van soldaten. Bij hem blijft de tijd steken in 1900.

De dood speelt een allesoverheersende rol in dit boek. Niet alleen voor wat betreft de oorlog, maar ook Sasjenka blijft in haar leven niet gespaard voor het overlijden van dierbaren. Het is de kracht van hun liefde die hen op de been houdt en de moed geeft om verder te gaan. Dat is ook de kracht van dit boek: liefde is sterker dan de dood.

Onvoltooide liefdesbrieven is een rijk boek. Het lezen van dit intrigerende verhaal kostte mij enig doorzettingsvermogen, vooral ook door de vrij sombere sfeer en het ontbreken van een echte verhaallijn, maar het is de moeite wel waard. Er komen veel thema’s aan de orde en alleen al daarom zou je het moeten herlezen.

Op woensdag 26 november 2014 wordt Onvoltooide liefdesbrieven besproken in de lezingenserie van Volksuniversiteit Leeuwarden  “Spraakmakende Boeken“.

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman, Oorlogsroman, Overige

Kroniek van Perdepoort – Anna Louw

KroniekvanPerdepoortDe vijf zonen van de Zuid-Afrikaanse boer Koos Lotriet herbegraven hun vader om de grond te kunnen gebruiken voor de landbouw. Kroniek van Perdepoort volgt de broers, hun vrouwen en personeel twee dagen voorafgaand aan de herbegrafenis. In drie dagen tijd maakt de lezer kennis met het Zuid-Afrika rond de afschaffing van de Apartheid en wordt duidelijk wat er na de dood van Koos is veranderd op de boerderij.

De trotse Koos Lotriet werkte hard en maakte van Perdepoort een bloeiend bedrijf. Hulp zou Koos echter nooit en van niemand accepteren. Hij was het type dat: ‘crepeert liever van de dorst dan zomaar een kopje koud water uit andermans hand aan te nemen.’ Op de dorre door wind geplaagde dag van de herbegrafenis spreekt de dominee veelzeggende woorden: ‘Als tekst voor vandaag kiezen we het achttiende vers van Spreuken 16: Hooghartigheid gaat vooraf aan ellende en hoogmoed komt voor de val.’ Van Koos werd gezegd dat hij met kop en schouders boven zijn nakomelingen uitstak en dit ook zelf enigszins teleurgesteld moest constateren. Alle zonen vallen ten prooi aan zondig gedrag. Van alcoholmisbruik tot intense luiheid, het vijftal brengt Perdepoort weinig goeds.

Kroniek van Perdepoort is mijn inziens een taaie en eveneens uitdagende roman. Het kostte mij herhaaldelijk moeite om mijn weg te vinden door de bloemrijke taal waarmee het verhaal verteld wordt en de vele personages. Anna Louw weet soms echter ook aangenaam te verassen; juist met haar taal. Koos spreekt bijvoorbeeld op zijn sterfbed openhartig met de dominee. ‘Er komt een dag waarop je weet dat je verloren hebt en alles makkelijk wordt (…). Dan krijgt je leven iets lichtvoetigs en ben je niet meer zo zwaar op de hand. De dagen zijn nu mijn vriendjes, we spelen met elkaar. Alleen al om dat te ontdekken is het de moeite waard om geboren te worden.’ Wat mij als lezer het meest geraakt heeft, is de dood van de jongen Fielies en de achteloosheid waarmee de broers hiermee omgaan, terwijl het kind meer blijkt dan ‘zomaar’ iemand.

Kroniek van Perdepoort is het eerste werk van Anna Louw dat in het Nederlands is vertaald. Een fascinerende en overweldigende roman, geschreven vanuit een voor mij vrijwel onbekende traditie. Benieuwd naar de duiding van deze geschiedenis zit ik vooraan tijdens de bespreking van dit boek op 1 oktober tijdens de lezingenreeks Spraakmakende Boeken. In bibliotheek Leeuwarden Centrum vertelt dr. Margriet de Waal uitvoerig over de waarde en het belang van deze roman. Komt u ook?

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Historische roman, Literaire roman

Meneer Chartwell – Rebecca Hunt

BoekomslagMeneer Chartwell, alias zwarte Pat, is een grote zwarte hond, die een belangrijke rol speelt in de levens van Winston Churchill en Esther Hammerhans. Het is bekend dat Winston Churchill aan depressies leed. Hij noemde ze “de grote zwarte hond”. Met dat gegeven is Rebecca Hunt aan de slag gegaan om dit intrigerende boek te schrijven.

Zwarte Pat is een akelige grote hond die hinderlijk aanwezig is en de hoofdpersonen de put in praat met zijn negatieve opmerkingen. Hij dringt zich op in hun levens. In het boek is Winston Churchill 89 jaar. Hij bereidt zich voor op zijn aftreden, waarbij hij een grote leegte voor zich ziet. Meneer Chartwell loert op kansen om Churchill na zijn pensioen helemaal in zijn depressie te trekken.

Esther is een kwetsbare weduwe. Zij heeft geen depressief karakter, maar kan haar hoofd nauwelijks omhoog houden doordat ze in de rouw is. Ze werkt als bibliothecaresse in de bibliotheek van het Lagerhuis in Londen. Als Winston Churchill iemand nodig heeft om zijn afscheidsrede te typen wordt Esther uitverkoren om dat te doen. Bij die gelegenheid merken ze dat ze beiden de zwarte hond zien die hen kwelt. Churchill weet Esther aan te zetten tot een strijdlustige houding om de hond niet toe te laten in haar leven. Onder meer door zijn steun weet ze Zwarte Pat de deur uit te werken.

Rebecca Hunt beschrijft depressie als iets dat van buiten af op je af komt. De gesprekken met de hond beelden de innerlijke dialogen uit. Een abstract gegeven als depressie wordt weergegeven als een vieze stinkende hond. Al vond ik dat tijdens het lezen wel eens moeilijk te accepteren, het is een heel origineel beeld en het klopt volgens mij ook wel.

Achterin het boek staan discussievragen voor leesclubs. Met depressie als volksziekte nummer een, zullen veel mensen erover mee kunnen praten of dit beeld van depressie hen wel of niet aanspreekt.

 

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychologische roman

Uit de tijd vallen – David Grossman

grossmanRouw om een kind.

Vijf jaar na het overlijden van zijn zoon schrijft David Grossman dit verhaal. Een universeel verhaal over het verdriet om het overlijden van een kind. Ook Anna Enquist, A.F.Th. van der Heijden en P.F. Thomese hebben dit verwoord in een boek of in gedichten.

Op een dag staat de man na het avondeten op om naar ‘daar’ te gaan om heel kort hun overleden zoon te zien. Hij neemt afscheid van zijn vrouw en gaat op stap. In de loop van het verhaal sluiten steeds meer vaders en moeders, die geen vrede kunnen vinden met de dood van hun kinderen, zich bij hem aan. Het ‘verhaal’ van Grossman wordt door ieder van deze personen verteld.

Al lopende worden de twijfels, de soorten van verdriet en hoe men daarmee omgaat beschreven. Het lopen is een vorm van therapie. Regelmatig komt dit letterlijk in de tekst voor: ‘lopen duurt maar voort’ ,’ lopen, lopen, lopen’. Op weg naar een echte plaats of meer naar een symbolische plek. Telkens wordt in andere bewoordingen duidelijk gemaakt hoe peilloos het verdriet is en dat het vele jaren duurt voor men een soort evenwicht heeft gevonden.

Dit verhaal heb ik niet in één keer kunnen lezen. Het zoeken naar en het gebruik van de goede woorden is soms pijnlijk goed beschreven zodat je merkt wat alle ouders doormaken na het overlijden van hun kind. In iedere zin is het voelen van het verdriet, de worsteling om in het reine te komen en de wens niet meer te hoeven denken , merkbaar.

De vorm van het verhaal vind ik eigenlijk meer poëzie. Grossman benoemt dat halverwege de wandeling ook: ‘de poëzie is van mijn rouw de taal’. De laatste ‘dichtregels’ maken het verdriet zo duidelijk:
Alleen: het breekt mijn hart, schat
te denken dat ik –
dat het kan –
dat ik daarvoor woorden heb gevonden.

Dit boek zal worden besproken in de lezingenserie Spraakmakende Boeken op 4 maart 2015 in Bibliotheek Leeuwarden.

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman, Overige