Maandelijks archief: mei 2012

De verdovers – Anna Enquist

omslag verdovers

De verdovers is een speciaal soort doktersroman, geschreven in het kader van een project van het VU medisch centrum: Literatuur en geneeskunde. De schrijfster, zelf psychoanalytica, mocht meekijken op een afdeling naar keuze om daar vervolgens een boek over te schrijven. Het werd de afdeling anesthesiologie. In het nawoord verklaart zij dat ‘In de psychoanalyse gaan we ervan uit dat het voor de patiënt heilzaam is om te voelen wat er in hem of haar omgaat. De anesthesist beschermt zijn patiënt juist tegen het voelen’.

Na een periode van rouw om zijn overleden vrouw gaat de kinderloze psychoanalyticus Drik de Jong weer aan het werk. Zijn eerste en voorlopig enige patiënt is een jonge arts in opleiding Allard Schuurman. Allard is naar hem verwezen door Peter, zijn collega, zwager en beste vriend. Peter is getrouwd met Driks zus Suzan, een anesthesiste. Ze hebben één dochter, Roos. Daarmee hebben we de hoofdpersonen van De Verdovers op een rijtje.

Elk van de familieleden is op een of andere manier psychisch gewond. Drik heeft net zijn vrouw verloren, die ook de beste vriendin van Susan was en de lievelingstante van Roos. In hun jeugd hebben Drik en Susan jong hun moeder verloren door een ongeluk dat niet helemaal opgehelderd is. Drik is indertijd gevlucht in zijn studie en heeft Susan op dat moment verlaten. Drik en Peter gebruiken de psychoanalyse om elk soort gedrag, elke emotie, te verklaren. Suzan daarentegen vlucht in haar werk: ze laat zich verdoven door een hectisch leven in het ziekenhuis waar zij vol overgave werkt als anesthesiste. Als Suzan op het werk een relatie begint met Allard Schuurman, die ook de geliefde van haar dochter is en de cliënt van haar broer, ontstaan er allerlei verwikkelingen.

Met deze roman maakt Anna Enquist duidelijk dat noch psychoanalyse, noch verdoving de ingewikkelde familierelaties kunnen oplossen. De Verdovers zit goed in elkaar en leest als een trein. Bovendien is het heel interessant om te lezen hoe het er op een operatieafdeling aan toe gaat. Ik noem het een psychologische roman in een waargebeurde omgeving.

Advertenties

1 reactie

Opgeslagen onder Overige, Psychologische roman

Etgar Keret – Verrassing

Ik had nog nooit van Etgar Keret gehoord, maar in een korte recensie werd hij onder meer vergeleken met Murakami en dat trok mijn aandacht. ‘Verrassing’ is een bundel korte en ultra korte verhalen van de Israëlische filmmaker en schrijver. Veel van de verhalen zijn absurd, maar altijd wortelen ze duidelijk in de werkelijkheid. Een heel harde werkelijkheid. Geweld, bedrog en echtscheiding zijn nooit ver weg.

Meteen in het openingsverhaal krijgt een schrijver onverwachts bezoek van de een na de ander. Allen zetten hem, met een pistool op de borst, onder druk om een verhaal te vertellen. Etgar Keret is dan ook een spreekbuis van de jongeren in Israel. In het leger heeft zijn beste vriend zelfmoord gepleegd – zelfmoord is een van de belangrijkste doodsoorzaken in het Israelische leger. De verhalen van Etgar Keret zijn te zien als een verantwoording op de vraag van zijn vriend naar een goede reden om verder te leven.

Dat wil niet zeggen dat de verhalen zwaar zijn, integendeel. Er zit veel humor in en sommige zijn zelfs sprookjesachtig. En van de meest gerecenseerde verhalen is dat van de vriendin die ontdekt dat er in de mond van haar vriend een rits zit. Als ze de rits opent blijkt er een ander in te zitten. Hoe het afloopt zal ik hier niet verklappen. Een van de mooiste vond ik het fantastische verhaal over een jonge man die onder een steen toegang vindt naar een ‘leugenland’, waar alle personen wonen die hij in leugentjes heeft verzonnen. Hij krijgt medelijden met de slechte omstandigheden die hij ze heeft toegedicht en verzint daarom alleen nog maar positieve leugens.

De verhalen van Etgar Keret zijn doortrokken van de Israëlische samenleving. Zijn ouders zijn holocaust slachtoffers en probeerden zich aan de wereld te onttrekken door verhalen te verzinnen; zijn zus woont in een ultraorthodoxe nederzetting, zijn broer  woont in een boomhut in Thailand en is voorstander van legalisatie van marihuana. Zijn vader ten slotte wisselde elke zeven jaar van carrière om, door zoveel mogelijk levens te leiden, ‘de nazi’s te sarren’. Zo gaan de hardste werkelijkheid, absurdisme en humor hand in hand.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Literaire roman

Dagboek in blik – Hans van der Heijde

Het begin van het boek is loodzwaar, vooral in deze tijd van het jaar waar de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht. Compact worden dramatische achtergronden belicht in zinsneden als de volgende: “Natuurlijk zijn er meer kinderen geboren in die laatste periode van de bezetting, maar Tuur zou wel eens de enige kunnen zijn, die toen in Nederland, als joods jongetje uit een joodse moeder werd geboren en de oorlog overleefde. Zijn moeder overleefde die niet.” (p. 7)

Willem, de hoofdpersoon van het boek gaat samen met zijn vriend Tuur in 1986 naar Polen, een 20 jaar uitgestelde reis naar het graf van zijn moeder, die in Auschwitz is omgekomen  Ze krijgen contact met een paar Polen. Deze bieden de mannen een blik aan met Nederlandse teksten. Het blijkt een dagboek te zijn uit het joodse getto van Lodz. In het dagboek wordt verwezen naar een geheime kampkroniek. Op de terugreis wordt het blik door een douanebeambte aan de Oost-Duitse grens echter in beslag genomen.  Er is  nog sprake van een ander dagboek, geschreven in de kantlijn van een wiskundig werk van Plato.  Alle sporen lopen in eerste instantie dood.

Pas in 2006 wordt de draad van speuractie weer opgenomen. Willem is op een conferentie in Oost-Duitsland en ontmoet op dit congres iemand die toegang heeft tot de kronieken. Dan worden de gegevens van dagboek, blik en kroniek in de tijd uitgeschreven. Het blijkt dat er een niet-joodse Nederlander in het kamp heeft gezeten samen met zijn joodse vriendin Sarah Hertzfelder. Beiden waren geniale wiskundigen en waren verbonden aan de universiteit van Göttingen. Er komt een speuractie naar de identiteit van de Nederlander. Hij ondertekent zijn verhalen met Datur.   Na het overlijden van Sarah krijgt hij de verantwoordelijkheid voor een 10 jarig joods meisje opgedrongen, die hem oom Datur noemt. Het zoeken richt zich nu op deze twee personen. Ik zal de uitkomst niet prijsgeven.

In deze geschiedkundige speurtocht wordt gespeeld met de spanning van de speurtochten en het onbegrijpelijke van de gebeurtenissen in de kampen. Dat maakt het boek weliswaar minder zwaar, maar daardoor niet minder beladen, juist de onderkoeling treft wat mij betreft helemaal de juiste toon. Samen met de beschreven reiservaringen wordt een juiste mix gevonden voor een meeslepend en indringend verhaal. De voorplaat met daarop een Trabant geeft aan de titel “Dagboek in blik” een komische draai.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Historische roman, Reisverhaal

Quadriga, een eindspel – F. Springer

Twintig jaar na de Duitse eenwording verschijnt de ‘Berlijn-roman’ van  voormalig diplomaat Springer (pseudoniem van Carel Jan Schneider). De roman is genoemd naar het vierspan op de Berlijnse Brandenburger Tor, het bouwwerk dat volgens de ik-figuur Robert Somers ‘alles heeft overleefd’.

Somers is een journalist, ooit de auteur van briljante artikelen en nu in zijn nadagen. Weduwnaar, vader van kinderen die de deur uit zijn en regelmatig de drang om te vluchten.

In 1987 wordt hij als speciale gast van het regime begeleid door Frau Monika Rittner en beleeft met haar de liefde voor één nacht. Twintig jaar later schrijft Somers zijn verhaal op basis van aantekeningen die hij in 1987 en ten tijde van de val van de Muur maakte. Het dagboekachtig proza wordt afgewisseld met herinneringen aan eerdere reizen naar het nieuwe Berlijn.

De overeenkomsten tussen Somers’ gedoemde liefde en de ondergang van het communistische systeem zijn duidelijk: zijn besluiteloosheid ten opzichte van Monika destijds is vergelijkbaar met die van de partijbonzen, die ook niet wisten hoe het verder moest. En later spreekt hij over valse romantiek en laat doorschemeren dat nu het verlangen naar de kneuterigheid van de DDR-dictatuur ook onredelijk is.

 Het boek leest heel gemakkelijk omdat het geschreven is in helder proza met heel veel droge humor. Vooral het commentaar van zijn vriend Raaf, die overal als diplomaat in de wereld gewerkt heeft, is vrolijk cynisch. Hij beschrijft alle burgerlijkheid en hypocrisie van het DDR-regime op een heerlijk onderkoelde toon.

Dit is niet ‘het’ boek van Springer, vind ik. Eigenlijk moet je al zijn boeken en verhalen in één boek samenvatten en concluderen dat ‘de waarheid niet schuilt in feiten maar in het mooiste verhaal’. Want vertellen kon hij zeker.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Overige

De stilte na Sarah – Hakan Nesser

Begin mei 2006 wordt de dan 4-jarige Sarah voor de ogen van haar vader ontvoerd door een man met een groene auto. Er is geen spoor meer van haar te bekennen en ook de inspanningen van de politie leveren niets op.

Moeder Winnie Mason, een beeldend kunstenares doet een zelfmoordpoging en wordt vervolgens opgenomen in een psychiatrische kliniek. Vader Erik Steinbeck probeert zo goed en kwaad als hij kan met de situatie te leven en zijn vrouw tot steun te zijn. Erik is een, tot dan toe, succesvol schrijver maar sinds  de ontvoering van Sarah krijgt hij geen woord meer op papier.

Winnie heeft een beladen verleden maar daarover kan ze maar heel moeizaam praten, ook tegen haar man. Winnie is überhaupt geen grote prater maar iemand die de stilte koestert en ziet als een belangrijke aanwezigheid. Wat Erik wel weet is dat Winnie eerder een kind verloor, dat samen met haar 1e man verongelukte.

Na een aantal maanden wordt Winnie uit de kliniek ontslagen en om enigszins te kunnen ontsnappen aan de ondraaglijkheid van het dagelijks bestaan, verhuist het echtpaar naar New York. Sarah is dan 18 maanden weg.

In de bibliotheek in Leroy Street probeert Erik te beschrijven wat hen is overkomen om op die manier Sarahs dood te verwerken. Erik is er namelijk van overtuigd dat Sarah niet meer leeft. In tegenstelling tot Winnie die stellig beweert dat Sarah nog in leven is. Winnie gaat zich steeds vreemder gedragen en de afstand tussen de echtelieden wordt steeds groter. Op een dag is ze zomaar opeens vertrokken. Dat heeft iets met Sarah te maken, maar wat zou er dan met haar gebeurd zijn?

Met hulp van zijn bibliotheekvriend mr. Edwards, een gepensioneerde privédetective, gaat Erik op onderzoek uit.

Dit in mooi taalgebruik geschreven boek, is beslist geen doorsnee thriller. Håkan Nesser (Zweden, 1950) is vooral bekend van zijn serie met commissaris Van Veeteren als hoofdpersoon. Dit is echter een op zichzelf staand boek en het is één van Nessers beste.

Met een uitstekend en subtiel beschreven sfeertekening is het vooral een psychologische roman met een spannend en onverwacht einde.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Psychologische roman, Thriller/misdaadroman